Ritið 1:2012. Þema: Menningarsaga

Fyrsta hefti Ritsins 2012 er komið út. Í því er rýnt í menningarsöguna.  Ritstjórar Ritsins að þessu sinni eru þau Sólveig Anna Bóasdóttir og Þröstur Helgason.

Í fyrstu greininni er komið inn á það viðkvæma þjóðernispólitíska samhengi sem þátttaka Íslands í bókasýningunni í Frankfurt var sett í með upphafningu fornsagnaarfsins og óbeislaðrar náttúrunnar og vísunum til velvildar Þjóðverja gagnvart hvorutveggja. Ann-Sofie Nielsen Gremaud bendir á að þótt bókasýningin geti tvímælalaust átt þátt í því að móta ímynd Íslands um stundar sakir sé langt frá því að ímyndin virðist ný.

Ólafur Rastrik hugar einnig að sjálfsmynd þjóðarinnar en út frá öðru sjónarhorni. Í samanburði við evrópska menningarsögu virtist hin íslenska full af eyðum sem krafa var gerð um að fylla í kjölfar fullveldis þjóðarinnar 1918. Metnaður Íslendinga var að vera menningarþjóð á meðal menningarþjóða en svo virtist sem lágkúrulegar afurðir erlendrar alþýðumenningar hefðu afvegaleitt hana. Ein helsta táknmynd smekkleysunnar var postulínshundurinn sem stillt hafði verið upp á kommóðum fjölda sveitaheimila.

Í þriðju þemagreininni leiðir Þröstur Helgason svo getum að því að þjóðernisleg íhaldssemi hafi verið ástæða þess að módernismi átti ekki upp á pallborðið á Íslandi fyrr en eftir lýðveldisstofnun árið 1944.

Myndaþáttur Einars Fals Ingólfssonar, „Söguslóðir – Úr Njáls sögu“, kallast skemmtilega á við þema heftisins, ekki síst grein Ann-Sofie. Myndirnar fimm, sem eru hluti af stærra verki, sýna forvitnilegt samspil samtíma og (bókmennta)sögulegrar fortíðar. Á Rangárvöllum stendur einmana nýbúi, grenitré sem hefur verið tjóðrað niður eins og viðbúið sé að það taki sig upp hvað úr hverju. Á Bergþórshvoli stendur Eggert Haukdal, núverandi ábúandi og fyrrverandi alþingismaður, eins og þungbúin áminning um hið sögulega samhengi. Hlíðin að Hlíðarenda hefur verið girt. Stóra-Mörk hefur verið tengd við umheiminn með síma og það eina sem minnir á fortíðina er íslenskur fjárhundur sem horfir aftur og út úr mynd. Í Úthlíð stendur eirðarlaus flaggstöng í svolitlum trjálundi og er fánalaus eins og til að benda á að hún gæti í raun og veru staðið hvar sem er. Allar myndirnar nema sú af Stóru-Mörk gætu verið teknar hvar sem er ef ekki væri fyrir myndatextana sem höfundurinn lætur fylgja. Söguslóðirnar eru í raun og veru horfnar. Í staðinn er kominn samtími sem ef til vill veit ekki fyrir víst hvað hann heitir – með hverju hann ætti að flagga.

Í heftinu eru birtar þrjár greinar utan þema. Henry Alexander Henryson fjallar um skynsemina í náttúrunni og náttúrulega skynsemi. Daisy Neijmann varpar nýju ljósi á þríleik Ólafs Jóhanns Sigurðssonar um blaðamanninn Pál Jónsson út frá sjónarhorni minnisrannsókna. Og Ásta Kristín Benediktsdóttir fjallar um skáldsögu Jakobínu Sigurðardóttur, Lifandi vatnið –––, út frá kenningum um fjölradda frásagnir.

Leave a Reply